ILLIT và ‘Catch Me if You Can’: Ngưỡng hòa vốn của sự nhập vai quá đà
Ngày 17/10, sự chú ý của người hâm mộ có mặt tại concert encore “PRESS START♥︎” của ILLIT dồn cả về sân khấu đầu tiên của ca khúc “Catch Me if You Can” vào cuối chương trình. Tôi ngồi ở khu ghế tầng dưới cũng không ngoại lệ. Trước đó, đoạn điệp khúc của bài hát đã được hé lộ qua một video ngắn. Tiếng còi lanh lảnh, concept phá án, liệu đây có thật sự là ca khúc chủ đề cho album sắp tới? Rồi ILLIT xuất hiện trong bộ cảnh phục, còi đeo quanh cổ. Khi sân khấu kết thúc, tiếng còi dường như vẫn còn vang vọng, còn khẩu hiệu “catch me if you can” cứ đọng lại trong tai. Tất cả khá rối rắm: lý trí thì đoán đây sẽ là một cú hit, nhưng cảm xúc khi đón nhận bài hát lại có phần gượng gạo.
Cách công chúng nhìn về ILLIT cũng đầy những sắc thái mâu thuẫn. Dù khán phòng không vắng đến mức như vài bức ảnh trên mạng xã hội, vẫn có thể bắt gặp không ít ghế trống rải rác khắp Inspire Arena. Điều đó càng khiến người ta thắc mắc, nhất là khi vài ngày trước tôi còn nghe một người làm trong ngành âm nhạc nói về sức nóng của nhóm tại Nhật Bản. Ngày 30/9, “It’s Me” đã vượt mốc 100 triệu lượt stream tích lũy tại thị trường này.
Phản ứng dành cho “Catch Me if You Can” nhìn chung vẫn tích cực như dự đoán. Trên YouTube, đây là ca khúc đang tạo sức hút lớn ngay sau “NEON” của A2O LITE. Những video ngắn được chuẩn bị sẵn tiếp tục kéo về thêm nhiều tương tác, trong khi các bản chế lời điệp khúc gắn với “bias” của mỗi người bắt đầu xuất hiện. Kỳ quặc, đáng yêu, dễ bắt chước, thậm chí còn có độ hoàn thiện cao. Nhưng cảm giác khó gọi thành tên kia vẫn còn đó: tại sao một ca khúc hiệu quả như vậy lại khiến người nghe thấy lấn cấn?
Thế giới của ILLIT được xây dựng rất chặt chẽ và tinh tế. Ngay từ màn ra mắt “Super Real Me”, chủ đề bao trùm của nhóm đã là “sự nhập tâm quá mức”. Đó không phải kiểu tập trung vào những biến động lớn của xã hội hay tương lai xa xôi. Thay vào đó, nhóm đi sâu vào những mảnh cảm xúc nhỏ của tuổi mới lớn, những lần tình cờ gặp gỡ, và cả những chuỗi tưởng tượng tự thổi phồng trong đầu. Trong số vô vàn cung bậc ấy, tình yêu là đề tài hấp dẫn nhất. Nhưng trong thế giới này, tình yêu không phải là yêu đương mà là đơn phương. Những câu nói thoáng qua, tin nhắn lướt qua, và niềm hy vọng vô thực mà ta tự nuôi lớn chính là trung tâm của câu chuyện ILLIT.
Từ “Magnetic”, sức hút “siêu kéo” ấy tiếp tục phát triển thành quá trình quan sát từng hành động của đối phương và gom nhặt mọi dấu hiệu cho thấy sự quan tâm. Người ngoài có thể xem đó chỉ là lát cắt thoáng qua của tuổi trẻ, nhưng với nhân vật trong câu chuyện, đó lại là khoảnh khắc quý giá nhất. Từ “Cherish”, nơi nhóm tuyên bố như thể “đến cả thần cũng phải bó tay”, cho đến “Tick-Tack” với âm thanh chip tune 8-bit vui nhộn, bản sắc của ILLIT ngày càng rõ rệt. Để diễn tả thế giới của những lời tự nhủ và ảo tưởng một mình, nhóm phủ lên giai điệu những lớp synth mềm như kẹo bông.
Những xao động trong lòng được đẩy đi bằng tiếng bass nổi bật và nhịp trống lao thẳng về phía trước. Yunah, Minju, Moka, Wonhee và Iroha như hiện thân của khái niệm “dễ thương” ngay trên sân khấu. Nhưng đồng thời, họ cũng mang một vẻ lạnh lùng khó gọi tên. Cảm xúc thì thay đổi liên tục, còn thế giới chứa đựng nó lại gần như không hề chao đảo.
Để tạo nên thế giới nhỏ bé mà lạ lẫm ấy, có rất nhiều bàn tay cùng tham gia. Cách ILLIT được xây dựng khiến người ta liên tưởng đến một trường quay stop-motion, nơi âm nhạc, vũ đạo, trang phục, concept và hình ảnh đều chạy bận rộn theo nhịp cảm xúc của một cô gái. Với toàn bộ năng lực sản xuất của Belift Lab và công ty mẹ HYBE, phần credit sáng tác, viết lời của các album này dài chẳng kém một bộ phim điện ảnh.
Thực tế, những lựa chọn như MV “Little Monster” gợi nhớ phong cách của Michel Gondry, hay “Borrowed Cat” lấy cảm hứng từ chủ đề của “The Five Star Stories”, đều là thành quả chỉ có thể xuất hiện trong một dự án K-pop quy mô lớn. Có thời điểm, ILLIT còn phát triển thế giới quan ấy theo hướng “cô gái phép thuật” một cách khá nghiêm túc. Dù hệ thống đó hiện đã bớt chặt chẽ hơn trước, điểm chung vẫn còn: ngay cả với những từ ngữ nghe có vẻ buột miệng, hay các ca khúc tưởng như nông nổi, nhóm vẫn đặt vào đó lượng đầu tư lớn như thể đang thực hiện một tuyên bố hoành tráng. Chính sự phóng đại ấy là phần thú vị nhất của ILLIT.
Nhưng câu chuyện chưa dừng ở đó. Các nhạc sĩ từ những “đường ray” khác cũng tham gia vào dự án. Những ẩn dụ độc đáo trong “Not Cute Anymore” là thành quả của ca-nhạc sĩ Yura và Sasha Alex Sloan; Yura cũng góp phần viết lời, sáng tác “It’s Me” cùng ngôi sao hyperpop Hàn Quốc The Deep. Bộ ba indie Y2K girl group Tomato Mat do Mercury, Queen và Nayeon tạo thành cũng xuất hiện trong credit của “Catch Me if You Can”.
“Break Even” là tác phẩm khép lại một chương câu chuyện, nơi ILLIT tổng hợp lại những dấu hiệu thiện cảm đã tích lũy từ trước đến nay. Thời ngây thơ, khi người ta có thể dốc lòng vô điều kiện, đã qua. Đến lúc phải bấm máy tính để cân đo xem cảm xúc đã dành ra đáng giá đến đâu. Trái với album trước “MAMIHLAPINATAPAI”, nơi nhiều thể loại được trải rộng, lần này sự thay đổi âm thanh và diễn tiến cảm xúc gắn chặt với nhau hơn rất nhiều. Trong không khí mơ màng của “Super In Love”, nhóm nhìn lại một mối quan hệ; đến khi bước sang “More” với chất speed garage gắt gỏng, cảm xúc lập tức nóng lên. Trên nền nhịp thở gấp, sự bực bội và cơn giận với một người không hề đáp lại tràn ra, như thể mọi thứ chỉ còn cách bùng nổ một bước.
Không cần phải phân tích từng chi tiết quá lâu: khi lệnh đã được ban ra, điều còn lại chỉ là thi hành ngoài thực địa. Cảm xúc đang sôi lên ấy được nối tiếp trong “Catch Me if You Can” bằng những khẩu hiệu mang tính mệnh lệnh, tiêu đề lặp đi lặp lại và tiếng còi nghe như tiếng quát tháo. Ly trà đào do “IYKYK” gợi ý, cảm giác “jellyous”, những tin nhắn DM nhận được lúc rạng sáng đều trở thành bằng chứng. Tội danh là cảm giác bị vẻ đáng ghét của đối phương làm tim đập loạn, còn lý do bắt giữ lại là cơn bực bội muốn xả ra để quên đi sự ngượng ngùng vì chính mình đã tự ý rung động mà chờ đợi một câu trả lời.
Lối chơi chữ bẻ cong “Miranda rights” và MV tái hiện bầu không khí quen thuộc của những phim điều tra Hàn Quốc cho thấy ý tưởng khá thông minh. Tuy vậy, cảm xúc giận dữ chung cuộc lại nhanh chóng chuyển thành cảm nhận rằng các thành viên đang “đáng yêu trong lúc tức giận”. Người xem chú ý nhiều hơn đến trang phục và vai diễn của các cô gái hơn là lý do khiến họ nổi giận. Trên lớp cảm xúc được xếp đặt kỹ lưỡng, chất hài hước của một bộ phim điều tra retro bước lên quá mạnh. Thậm chí, người ta còn liên tưởng đến bộ anime Nhật Bản cùng tên “Catch Me if You Can”.
Chính sự lệch nhịp và cảm giác gượng khi gu thẩm mỹ của nhà sản xuất bất ngờ trồi lên bề mặt là nguyên nhân khiến ILLIT cứ mỗi lần trở lại lại tạo ra tranh luận. Trong thế giới của nhóm, chuyện gì cũng có thể xảy ra: yêu, tự suy diễn, bực bội, rồi thậm chí tuyên bố sẽ bắt giữ đối phương. Thế nhưng sau tất cả những ồn ào ấy, điều còn lại trong mắt khán giả vẫn là một ILLIT dễ thương. Khi vui thì dễ thương, khi giận cũng dễ thương, ngay cả lúc vụng về trong vai “điều tra viên” cũng vẫn dễ thương. Cảm xúc có thay đổi, nhưng vị trí của người xem dường như không đổi. Câu chuyện tiếp tục tiến lên, nhưng cảm giác như ta đã hiểu thêm gì đó về các nhân vật thì lại khá mờ nhạt. Dường như sự dễ thương đã định sẵn cái kết cho mọi sự kiện từ trước.
Không nhất thiết phải xem mọi màn hóa thân của idol như một lời tự bạch. K-pop mà ILLIT đang theo đuổi lúc này có lẽ gần với T-ara hay AOA — những nhóm từng thay đổi vai diễn và trang phục ở mỗi lần hoạt động — hơn là phong cách của Orange Caramel, vốn thích những tình huống kỳ quặc và sự biến hóa cường điệu. Đó là cách tạo ra cái “kitsch” bằng việc giữ gương mặt nghiêm túc trong những tình huống trớ trêu. Tuy nhiên, âm nhạc của ILLIT lại khiến người ta kỳ vọng nhiều hơn thế. Họ gom các chi tiết đời sống cụ thể, xây dựng quan hệ qua nhiều bài hát, rồi nối chuyển biến cảm xúc với chuyển động của nhịp điệu. Cảm xúc được vẽ rất tỉ mỉ, nhưng thứ nhìn thấy trước mắt thì lần nào cũng khá giống nhau. Không gian để diễn giải vì thế cũng dần thu hẹp. Cuối cùng còn lại chủ yếu là hình ảnh ILLIT như những đặc vụ đang làm nhiệm vụ bí mật. Những xóc nảy ấy có thể khiến người nghe thấy vui, nhưng chưa đủ để đẩy họ đến mức “quá nhập tâm”.
Trong “Pop”, nơi nhóm biến tấu lại riff của “Lucky Girl Syndrome” theo phong cách baile funk, ILLIT đón nhận một niềm rung động mới. Đến cả thời gian từng ghét cay ghét đắng vì đối phương không hiểu lòng mình cũng trôi qua rất nhanh; chưa kịp nhìn kỹ vào trái tim, người kế tiếp đã xuất hiện. Mạch vận động của album khép lại chỉ trong 4 ca khúc dài 11 phút. So với “MAMIHLAPINATAPAI”, nơi nhiều sắc thái cảm xúc được hòa trộn qua hàng loạt chất liệu như euro techno dữ dội của “It’s Me”, cảm giác hụt hẫng là điều khó tránh khỏi. Giữa những video ngắn chóng quên và các clip chiến dịch, thứ còn lại chủ yếu là tranh luận lặp đi lặp lại cùng hình ảnh ILLIT trong concept cảnh sát.
Trong K-pop, khả năng nắm bắt và thể hiện xuất sắc concept theo gu của nhà sản xuất và xu hướng thời thượng là một phẩm chất quan trọng. Bởi vậy mới có lời khen “idol đúng nghĩa”. Việc ILLIT được yêu thích tại Nhật Bản cũng có thể xuất phát từ chính màu sắc giàu tính concept ấy. Tuy nhiên, cảm giác của tôi chỉ là: có lẽ cán cân lời lỗ chưa thực sự cân bằng. Một thế giới được trau chuốt và chạm khắc tinh vi như vậy mà cuối cùng chỉ được nhớ đến như một màn nũng nịu “hãy bắt em đi” thì, nghĩ đi nghĩ lại, vẫn thật đáng tiếc. Có quá nhiều điều để hỏi.
Nguồn: Dispatch (Kim Do-hun)
Dịch và biên tập: Vietnamese Editor
